Μόλις είχα παραλάβει τον φάκελο με τα αποτελέσματα της αξονικής στεφανιογραφίας και το DVD από τη γραμματεία της Βιοιατρικής.

Στο προηγούμενο άρθρο («Αξονική στεφανιογραφία: Μέσα στον τομογράφο») παρουσίασα πως έμαθα να την διαβάζω και να την κατανοώ: γνωρίσαμε μαζί που βρίσκεται το «Στέλεχος» και γιατί οι γιατροί έχουν ονομάσει τις στεφανιαίες «δένδρο».  Τι είναι το CAC score και ποια η σημασία του. Γιατί η συγκεκριμένη εξέταση απαιτεί σκιαγραφικό και πως ακριβώς αξιοποιείται από την αξονική στεφανιογραφία.

Τώρα η ώρα της αλήθειας είχε φθάσει. Η στιγμή που η γνώση θα με βοηθούσε στην κατανόηση της διάγνωσης. Πόσο ασβέστιο έχει ανιχνευθεί στις στεφανιαίες αρτηρίες μου; Κάτω από 100;

Η απάντηση βρισκόταν στην δεύτερη κιόλας παράγραφο:

Ασθενής με μέτριο αθηρωματικό φορτίο (Total calcium score: 159,94 κατά Agatston κλίμακα score)

Οπότε, ιδού ο ύπουλος παίχτης (υψηλή ποσότητα «κακής χοληστερίνης» σε χρόνια υψηλό οξειδωτικό έδαφος). Δούλευε στο παρασκήνιο όλες τις προηγούμενες δεκαετίες και είχε αφήσει τελικά το ανατομικό του αποτύπωμα!

Και η συνέχεια εξίσου σκληρή:

Πρόσθιος Κατιών (LAD) με έκκεντρες αθηρωματικές αλλοιώσεις κυρίως στο αρχικό και μέσο τριτημόριο και με στένωση της τάξεως 45 – 50%. Φυσιολογικά τα χαρακτηριστικά του εμπλουτισμού στο λοιπό τμήμα του αγγείου

Πρώτος Διαγώνιος Κλάδος (D1) με αθηρωματική αλλοίωση στο εγγύς τμήμα του και στένωση της τάξως 50%, ενώ φυσιολογικός ο εμπλουτισμός στο λοιπό τμήμα αυτού

Δεξιά Στεφανιαία Αρτηρία (RCA) με αθηρωματική αλλοίωση στο αρχικό τριτημόριο και στένωση της τάξεως 25 – 30%.Φυσιολογικός ο εμπλουτισμός στο μέσο και περιφερικό τριτημόριο

Το συμπέρασμα όμως καθησυχαστικό:

Ασθενής με μέτριο αθηρωματικό φορτίο το οποίο αφορά τον Πρόσθιο Κατιόντα (LAD) – τον Πρώτο Διαγώνιο Κλάδο (D1) και την Δεξιά Στεφανιαία Αρτηρία (RCA)

Οι εκτιμώμενες αιμοδυναμικές στενώσεις δεν υπερβαίνουν σε ποσοστό το 50%.

Λοιπά αρτηριακά στελέχη χωρίς εικόνα παθολογίας.

Όταν έχεις αφιερώσει δεκαετίες στην Ωφέλιμη Καινοτομία και στην κατανόηση της φυσιολογίας σου, δεν μένεις μόνο σε δυο σελίδες κειμένου με ιατρική ορολογία.

Ως Πλοηγός, καλά υποθέσατε, είχα την περιέργεια να δω με τα ίδια μου τα μάτια αυτά που είχε διαπιστώσει η έμπειρη ακτινολόγος.

Οπότε, άνοιξα το Radiant, φόρτωσα το DVD με τα Dicom αρχεία και έχοντας συνεργάτη την καλή μου φίλη την ΤΝ, κάθισα και περιηγήθηκα στις εικόνες από τις στεφανιαίες αρτηρίες μου.

Ξεκίνησα για μία μέρα, χρειάστηκα τελικά τρεις.

Να λοιπόν τι είδα με τα δικά μου μάτια.

Τρεις Μέρες στο RadiAnt

1η μέρα: Το μάτι μαθαίνει να βλέπει

Η αξονική ονομάζεται τομογραφία, ακριβώς επειδή παράγει «τομές», δηλαδή στιγμιαίες φωτογραφίες του σώματος. Ο τομογράφος καθώς σαρώνει το σώμα, δημιουργεί εκατοντάδες λεπτές φέτες (τομές -> τομο-γράφος) πάχους 0,6 χιλιοστών και στους 3 άξονες.

H πρώτη μέρα έφυγε μαθαίνοντας τις βασικές οθόνες και λειτουργίες του λογισμικού. Επίσης χρειάστηκε να θυμηθώ την ανατομική ορολογία και ειδικά τους προσανατολισμούς στον τρισδιάστατο χώρο όπως ενδεικτικά:

• Αξονικό ή εγκάρσιο επίπεδο (axial or transverse plane) & κάθετος ή επιμήκης άξονας τον οποίο αυτό «διατρέχει»
• Στεφανιαίο ή μετωπιαίο επίπεδο (Coronal or frontal plane) & οβελιαίος ή ραχεοκοιλιακός άξονας (sagittal) τον οποίο αυτό «διατρέχει»
• Οβελιαίο επίπεδο (sagittal plane) & εγκάρσιος ή οριζόντιος άξονας (transverse or horizontal axis) τον οποίο αυτό «διατρέχει»

Legend: Από Sobotta Atlas of Human Anatomy – vol 1 General Anatomy and Musculoskeletal System

Για την εργασία της ανίχνευσης του σημείου που βρίσκονταν η ευδιάκριτη ασβεστωμένη αθηρωμάτωση η καλή μου φίλη πρότεινε το Αξονικό Επίπεδο.

Καταρχήν ένα εύλογο ερώτημα είναι εξής: που ακριβώς γεννιέται αυτό που ονομάζεται “πλάκα”;

Η πλάκα δημιουργείται κάτω από το ενδοθήλιο (στην Intima, τη μωβ/ροζ περιοχή στο διάγραμμα που ακολουθεί. Καθώς μεγαλώνει, σπρώχνει προς τα μέσα (στενεύοντας τον αυλό) και προς τα έξω (στρεσάροντας τη «Tunica Media”, αλλά ποτέ δεν βγαίνει έξω από την “Tunica Adventitia” (το εξωτερικό περίβλημα). Παραμένει εγκλωβισμένη μέσα στα τοιχώματα τα οποία όμως οδηγεί με τον καιρό να σχηματίσουν ένα «καρούμπαλο».

Legend: Απεικόνιση των αγγειακών «χιτώνων» μιας τυπικής αρτηρίας

Ο Οπτικός Κώδικας των Δομών

Έχοντας κατέβει τις οριζόντιες «φέτες» από το κρανίο προς τα κάτω (αξονικό επίπεδο), Δεν άργησα να εντοπίσω το σημείο όπου ο LAD βγάζει τον Πρώτο Διαγώνιο κλάδο (D1). Και πάνω της, δύο εκτυφλωτικά λευκά σημάδια: ασβέστιο.

Τι βλέπουμε σε αυτήν την φέτα:

• Μεγάλος φωτεινός κύκλος (στομέσο σχεδόν της εικόνας): Είναι η Ρίζα της Αορτής.
• Τα 2 σκούρα γκρι δεξιά και αριστερά της : Είναι οι μύες (το μυοκάρδιο) των κοιλιών της καρδιάς. Το χρώμα των μυών στην αξονική εμφανίζεται ως σκούρο γκρι.
• Η ενιαία μεγάλη φωτεινή δομή (κάτω από την αορτή): Είναι ο Αριστερός Κόλπος (Left Atrium) γεμάτος με σκιαγραφικό, που περιμένει να στείλει το αίμα στην αριστερή κοιλία.
• Ο σκούρος υμένας που περικλείει τις παραπάνω δομές: Πρόκειται για το επικαρδιακό λίπος και το περικάρδιο (ο σάκος που περικλείει την καρδιά).
• Το κατάμαυρο στις παρυφές είναι οι 2 πνεύμονες γεμάτοι αέρα γι’ αυτό και μαύροι.
• Ο μικρός, ολοστρόγγυλος λευκός κύκλος στο κάτω μέρος της εικόνας, είναι η Κατιούσα Αορτή που κατεβαίνει προς την κοιλιά.

Ο οπτικός κώδικας της ίδιας της Στεφανιαίας Αρτηρίας (μπλε τετράγωνο)

1. Το εκτυφλωτικό, συμπαγές λευκό (Σαν λάμπα LED): Αυτά τα δύο φωτεινά “κομμάτια” στο κέντρο του μπλε τετραγώνου είναι το ασβέστιο (Σκληρή Πλάκα). Είναι τόσο πυκνό που σταματάει τις ακτίνες Χ. Εδώ βρίσκεται μεγάλο μέρος από τα 159,94 του CAC Score.
2. Το ανοιχτό γκρι-λευκό (Σαν αραιωμένο γάλα): Αυτό είναι το αίμα ανακατεμένο με το σκιαγραφικό ιώδιο, το οποίο ρέει μέσα στον αυλό του αγγείου (επίσης μέσα στο μπλε τετράγωνο). Φαίνεται να περνάει ανάμεσα και γύρω από τα 2 «λαμπάκια».

Όπως θα παρατηρήσετε, και τα δύο βρίσκονται στα εξωτερικά τοιχώματα των δύο κλάδων, ενώ το «σαμάρι» της διχάλας είναι καθαρό.

Αυτό δεν είναι τυχαίο. Στα ευθύγραμμα τμήματα το αίμα ρέει ομαλά και «σαρώνει» το τοίχωμα με σταθερή δύναμη τριβής, που κρατά το ενδοθήλιο υγιές. Στις διχάλες όμως η ροή χωρίζεται: στο σαμάρι (εσωτερικό τοίχωμα) μένει δυνατό και ευθύγραμμο, αλλά κοντά στα εξωτερικά τοιχώματα επιβραδύνεται, στροβιλίζεται και αλλάζει φορά.

Εκεί το ενδοθήλιο γίνεται πιο διαπερατό, τα σωματίδια της LDL περνούν ευκολότερα μέσα από το ενδοθήλιο και παγιδεύονται ανάμεσα στις δυο στοιβάδες. Εκεί ακριβώς είναι που σχηματίζεται η πλάκα. Με τα χρόνια ο οργανισμός την περικλείει με ινώδη ιστό και ασβέστιο, σαν να επρόκειτο για ουλή.

2η μέρα: Το λογισμικό έχει κι αυτό τα όριά του

Έχοντας παιδευτεί αρκετά την πρώτη μέρα με το χειροκίνητο «ανεβοκατέβασμα» στο οριζόντιο επίπεδο και αφού πίεσα την καλή μου φίλη να «ξεκολλήσει» από την αρνητική της γνώμη για το παράθυρο “Batch LCx tree” του Radiant, για το οποίο επανειλημμένα την είχα ρωτήσει, μου «αποκάλυψε» το εξής «μυστικό»

• Ξέρεις Δημήτρη, ο τεχνολόγος έχει τρέξει την αυτόματη επεξεργασία με το δικό του πρόγραμμα και τις έχει τις αποθηκεύσει μέσα στο φάκελο με το όνομα της LCx (Περισπωμένη). Στην πραγματικότητα έχει επεξεργαστεί όλες τις στεφανιαίες και το “batch” μάλλον περιλαμβάνει στοιχεία για όλες.

Τι παραπάνω όμως προσφέρει αυτή η ειδική επεξεργασία;

Παίρνει τον στριφογυριστό, 3D σωλήνα της αρτηρίας και τον “τεντώνει” σε μια ευθεία γραμμή, δίνοντας έτσι την δυνατότητα σε προγράμματα όπως το Radiant να αναπαραγάγουν αυτήν την επεξεργασία. Έτσι στην λειτουργία αυτή μπορεί κάποιος να:

• Δει ολόκληρο το αγγείο σε οβελιαίο επίπεδο, αντί να παλεύει χειροκίνητα με τα επίπεδα και τους άξονες να διατρέξει χειροκίνητα στον 3D χώρο (όπως είχα κάνει την προηγούμενη μέρα)
• Λάβε μια αξιόπιστη αναφορά των πιο “ύποπτων” σημείων σε κάθε αγγείο χωριστά, χωρίς να χρειάζεται να τα διατρέξει ο ίδιος χειροκίνητα, χάρις στην “έξυπνη” λειτουργία ανάλυσης (Advanced Vessel Analysis – AVA). Το λογισμικό “σαρώνει” την αρτηρία από την αρχή μέχρι το τέλος της, συγκρίνει τις διαμέτρους σε κάθε χιλιοστό και μέσω ειδικού αλγορίθμου εντοπίζει αυτόματα τα σημεία με τη μεγαλύτερη τοπική μείωση. Αυτά τα «μαρκάρει» με ένα «Χ».
• Αξιοποιήσει ένα πινακάκι με αριθμούς που επεξηγεί τι βρήκε ο αλγόριθμος στα ύποπτα σημεία ώστε να επιβεβαιώσει – εκτιμήσει την στένωση τόσο οπτικά όσο και αριθμητικά.

Στο DVD υπήρχε λοιπόν και η αυτόματη ανάλυση αγγείων που είχε τρέξει ο τεχνολόγος!

Δεν είχα παρά να τρέξω το batch και να εστιάσω σε όλα τα μαρκαρισμένα σημεία ενδιαφέροντος. Θα επιβεβαίωνα με τα ίδια μου τα μάτια τα 3 αθηρωματικά σημεία που ανέφερε η ακτινολόγος στην έκθεση.

Εξέτασα ένα-ένα συνολικά δεκαέξι (16) σημεία σε όλο το στεφανιαίο δέντρο.

Τα περισσότερα ήταν τελικά καθαρά παρόλο που το λογισμικό τα είχε μαρκάρει ως ύποπτα.

Το μεθοδικό μου πέρασμα φανέρωσε κάτι εξαιρετικά σημαντικό: Τα αυτοματοποιημένα ποσοστά 25-30% και 45-50% του AVA δεν είναι ευαγγέλιο.

Είδα το λογισμικό να "σκοντάφτει" σε διχάλες (D1), να βγαίνει εκτός πορείας σε καμπύλες (LAD 90.3 mm) και να χάνει τα σημεία αναφοράς του (LAD 5 & 6).

Το βασικότερο όριο όλων άλλωστε είναι η ίδια η ανάλυση του τομογράφου (περίπου 0,6 χιλιοστά), περίπου  σχεδόν όσο ολόκληρο το τοίχωμα της αρτηρίας, και το ασβέστιο «λάμπει» φαινομενικά μεγαλύτερο απ’ ό,τι είναι.

Σκεφτείτε ότι η όλη και όλη η διάμετρος ενός κλαδιού μιας στεφανιαίας αρτηρίας κοντά στην «ουρά» της είναι περίπου 1,2 με 1,3 χιλιοστά.

Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται η σημασία της εμπειρίας ενός καλού ακτινολόγου.

Δεν αναπαράγει ανεπεξέργαστα ό,τι του πει το λογισμικό. Αξιολογεί την αυτόματη ανάλυση, αποκλείει τον «θόρυβο» και επιλέγει να εξετάσει χειροκίνητα τα 3 πιο σίγουρα σημεία με τα ίδια του τα μάτια.

Αυτό ακριβώς θα έκανα κι εγώ την τρίτη και τελευταία μέρα. Από τα δεκαέξι σημεία κράτησα πέντε: δύο στη Δεξιά Στεφανιαία, όπου έπρεπε να ξεχωρίσω ένα πιθανό «σκαλοπάτι» της εικόνας από πραγματική βλάβη, ένα στο στόμιο του D1, για να δω πόσο πραγματικά στενεύει ο αυλός η μεγάλη ασβεστωμένη πλάκα, και δύο στη LAD: το σημείο του 45–50% της γνωμάτευσης, όπου ήθελα να μετρήσω τον αυλό χωρίς το «φούσκωμα» του ασβεστίου, και ένα σημείο πιο κάτω, όπου το λογισμικό έδειχνε στένωση 43% και υποψιαζόμουν ότι απλώς είχε «χάσει» την καμπύλη του αγγείου.

3η μέρα: Η δική μου επιβεβαίωση

Η τρίτη μέρα ήταν πλέον η πιο παραγωγική. Έχοντας μάθει να ακολουθώ τον περίτεχνο δρόμο του αγγείου μέσω των τριών αξόνων / παραθύρων ήμουν σε θέση να βρω πολύ ταχύτερα και καλύτερα τα πέντε ύποπτα σημεία.

Η αρτηρία δεν κατεβαίνει ποτέ εντελώς κάθετα στις φέτες του αξονικού επιπέδου. Γλιστράει διαγώνια πάνω στην επιφάνεια της καρδιάς, σαν μονοπάτι σε πλαγιά βουνού.

Για να τη δεις καλύτερα, πρέπει να περιστρέφεις τους άξονες του λογισμικού ώστε να ακολουθούν την πορεία της.  

Στέλεχος (Left Main) και Περισπώμενη (LCx): Πλήρης Διαβατότητα

Το Κύριο Στέλεχος — ο κεντρικός κορμός παροχής αίματος στην αριστερή κοιλία — είναι απολύτως ελεύθερο αθηρωματικών αλλοιώσεων, με ευρύχωρο αυλό. Η Περισπώμενη αρτηρία (LCx), την οποία δυσκολευτήκαμε γεωμετρικά να ευθυγραμμίσουμε στην αρχή λόγω της απότομης στροφής της στην κολποκοιλιακή αύλακα, αποδείχθηκε επίσης πεντακάθαρη: ομοιόμορφο κυκλικό σχήμα, πλήρης σκιαγράφηση, μηδενική στένωση (CAD-RADS 0).

Πρόσθιος Κατιών (LAD) και Πρώτος Διαγώνιος (D1): Η Εστία της Βλάβης

Στο εγγύς τμήμα του LAD, ακριβώς στη διχάλα με τον πρώτο διαγώνιο κλάδο (D1), υπάρχουν δύο ευδιάκριτες επασβεστώσεις.

• Στον κυρίως κορμό του LAD η επασβέστωση (λευκός όγκος πάνω αριστερά) είναι έκκεντρη, κάθεται δηλαδή στη μία πλευρά του τοιχώματος. Εκεί η ακτινολόγος περιέγραψε στένωση 45–50%. Δεν αναφέρθηκε στην αυτόματη ένδειξη του λογισμικού για στένωση 43% στο μέσο τμήμα του LAD. Αυτήν την μέτρησα ερασιτεχνικά κοντά στο 30%, ίσως επειδή είναι μικρότερο ποσοστό να μην το ανέφερε.
• Στο στόμιο του D1 (2^ος λευκός όγκος κάτω δεξιά) η ασπρίλα είναι ελαφρώς πιο έντονη: Στο στενότερο σημείο της η δική μου μέτρηση έδωσε 1,39 χιλιοστά, έναντι περίπου 2,4 χιλιοστών λίγο πιο πάνω.

Λεζάντα: Η διχάλα LAD/D1 με τις δικές μου μετρήσεις. LAD: αυλός 1,67 mm στη βλάβη έναντι 2,28 mm σε υγιές τμήμα. D1: 1,39 έναντι 2,37 mm. Η γνωμάτευση εκτιμά στένωση 45–50% και ~50% αντίστοιχα.

Δεξιά Στεφανιαία (RCA) κι ένα «σκαλοπάτι»

Στη δεξιά στεφανιαία, η γνωμάτευση αναφέρει ήπια στένωση 25–30%. Περίπου στο ίδιο σημείο εντόπισα ένα «σκαλοπάτι»: η αρτηρία μοιάζει σαν να την έκοψε κάποιος με νυστέρι και να την κόλλησε ένα-δυο χιλιοστά πιο δίπλα. Δεν πρόκειται για βλάβη. Ο τομογράφος συνθέτει την καρδιά από διαδοχικές λήψεις συγχρονισμένες με το καρδιογράφημα· μια ανεπαίσθητη κίνηση ή ένας ελαφρώς ακανόνιστος παλμός αρκεί για να «μετατοπιστεί» η επόμενη φέτα. Το σφάλμα αυτό δυσκολεύει την ακριβή μέτρηση. Είτε έτσι είτε αλλιώς, μιλάμε για ήπια, μη αποφρακτική αλλοίωση.

Λεζάντα: Το «σκαλοπάτι» στη δεξιά στεφανιαία (δεξί παράθυρο): τεχνικό σφάλμα συρραφής των τομών, όχι βλάβη του αγγείου.

Με την επίπονη εξερεύνηση της Δεξιάς Στεφανιαίας έκλεισε έτσι η δημιουργία του δικού μου χάρτη: καθαρό Στέλεχος και Περισπωμένη, ήπια αλλοίωση στη Δεξιά (RCA) με εμφανές artifact στο ίδιο σημείο, και οι δύο ορατές εστίες στη διχάλα LAD/D1.

Η Ανατροπή και η φυσιολογία της αθηρωμάτωσης

Θυμάστε το βράδυ της πρώτης μέρας, που ήμουν βέβαιος ότι η γνωμάτευση υπερέβαλε; Την τρίτη μέρα, με το μάτι πια εκπαιδευμένο, όχι μόνο κατάφερα να επιβεβαιώσω το βασικό εύρημα, αλλά αποπειράθηκα και κάτι μάλλον ακραίο για έναν ερασιτέχνη: να ψάξω για μαλακή πλάκα!

Η ακτινολόγος ήταν σαφής και συγκεκριμένη. Από τα 16 σημεία που είχε εντοπίσει το πρόγραμμα, μόνο 3 ήταν άξια προσοχής. Όμως στη διάγνωσή της δεν είχε αναφέρει τίποτα για το σημαντικότερο ερώτημα από όλα: υπάρχει κάπου μαλακή, ενεργή πλάκα; Οι μονάδες Hounsfield έδειχναν ινώδη ιστό και ασβέστιο.

Τη μεθεπόμενη την κάλεσα στο τηλέφωνο και τη ρώτησα ευθέως για το ζήτημα.

Η απάντησή της ήρθε χωρίς δισταγμό, καταλαβαίνοντας απόλυτα τη σημασία της ερώτησης, την οποία μάλιστα επανέλαβε τρεις φορές, ώστε να μην υπάρχει καμία αμφιβολία:

Κύριε Τσέλιε, αν είχαμε βρει μαλακή πλάκα, θα το είχα γράψει. Αφού δεν το γράφουμε, σημαίνει ότι δεν υπάρχει

Τι Έδειξε η Αξονική Στεφανιογραφία: «Απολίθωμα» ή Ενεργή Βόμβα;

Ο αριθμός CAC 159.94 από μόνος του σε τοποθετεί στο «μέτριο φορτίο». Η ουσία όμως της αξονικήτεφανιογραφίας δεν κρύβεται στο πόσο ασβέστιο έχεις, αλλά στο τι είδους πλάκα το συνοδεύει.

Στην καρδιολογία, οι πλάκες χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες:

1. Μαλακές / Ευάλωτες Πλάκες (High-Risk Plaque): Πλάκες πλούσιες με μαλακό λιπιδικό πυρήνα (ακτινολογική πυκνότητα κάτω από 30 Hounsfield Units), θετική αναδιαμόρφωση (το τοίχωμα «φουσκώνει» προς τα έξω), διάσπαρτα μικρά στίγματα ασβεστίου και το σημείο «napkin-ring» (δακτύλιος γύρω από μαλακό πυρήνα).  Πλάκες που συνδυάζουν τουλάχιστον δυο από αυτά τα τέσσερα χαρακτηριστικά, θεωρούνται επικίνδυνες διότι μπορούν να ραγίσουν απροειδοποίητα και προκαλέσουν οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου.
2. Μεσαίες/ Ινο-επασβεστωμένες Πλάκες (Fibrocalcific Plaque): Πλάκες όπου το σώμα έχει εναποθέσει πυκνό κολλαγόνο και άλατα ασβεστίου, περιχαρακώνοντας τη φλεγμονή.
3. Σκληρές / Επασβεστωμένες Πλάκες (Calcific Plaque): Πλάκες που αποτελούνται κυρίως από άλατα ασβεστίου, όπως αυτές οι δυο πλάκες στην διχάλα LAD/D1 που εξετάσαμε νωρίτερα.

Η δική μου CCTA έδειξε αποκλειστικά ινο-επασβεστωμένες & 2 επασβεστωμένες πλάκες, στα τραυματισμένα σημεία, ισχυρή ένδειξη ότι παρατηρούμε σήμερα το απολίθωμα μιας παλαιάς και μακροχρόνιας διαδικασίας.

Πόσο παλιό είναι το εύρημα;

Το ασβέστιο στις αρτηρίες δεν σχηματίζεται μέσα σε λίγους μήνες. Αποτελεί το τελικό στάδιο μιας βιολογικής διεργασίας πολλών ετών (πάνω από 5).

Κατά πάσα πιθανότητα η πλάκα σχηματίστηκε πριν το 2015, τότε που χτύπησαν πολλά καμπανάκια και άλλαξα ριζικά τρόπο ζωής. Πότε ακριβώς ασβεστοποιήθηκε, δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε. Το πιθανότερο σενάριο είναι να αποτελούν την «ουλή» της εικοσαετίας 1995 –2015.

Την περίοδο που είχα σχεδόν σίγουρα αντίσταση στην ινσουλίνη (TG:HDL > 2.0 σύμφωνα με μετρήσεις 2005 – 2015), υψηλό καθημερινό στρες, αυξημένο σπλαχνικό λίπος και λίγη συστηματική και στοχευμένη άσκηση.

 Ο υγιεινός τρόπος ζωής και η έντονη προπόνηση της τελευταίας δεκαετίας, όμως, δεν μπορούν να αφαιρέσουν μια «τσιμενταρισμένη» βλάβη. Ενδεχομένως απέτρεψαν, παρά την υψηλή LDL, τη δημιουργία νέας μαλακής πλάκας.

Αυτό θα το μάθω σε επόμενη αξονική στεφανιογραφία σε 2 – 5 χρόνια. Για να επιβεβαιωθεί η υπόθεση αυτή, η νέα εξέταση θα πρέπει να δείξει σχεδόν παγωμένο CAC Score (όχι μεγαλύτερο από +15% / σφάλμα εξέτασης), καμία αύξηση στα ποσοστά ή σημεία των στενώσεων και καμία αναφορά για μαλακή πλάκα όπως η τωρινή.

Η γεωμετρία της καρδιάς

Γιατί άραγε οι καρωτίδες ήταν πεντακάθαρες αλλά η καρδιά είχε πλάκες; Οι καρωτίδες είναι ευθείς σωλήνες χαμηλότερης μηχανικής καταπόνησης. Οι στεφανιαίες αρτηρίες, αντίθετα, συμπιέζονται, λυγίζουν και πάλλονται 100.000 φορές την ημέρα πάνω στο μυοκάρδιο.

Στα σημεία διχασμού (LAD/D1), η διαταραχή της ροής δημιουργεί μικρο-τριβές στο ενδοθήλιο.

Εκεί ακριβώς, η γενετική προδιάθεση (οι παραλλαγές στα γονίδια APOB και PCSK9 που κληρονόμησα από τον πατέρα μου) συνάντησε το τοπικό μηχανικό στρες.

Ο πατέρας μου έφυγε ξαφνικά από ανακοπή καρδιάς. Η CCTA απέδειξε ότι η γενετική αυτή γραμμή υπάρχει και στο δικό μου δέντρο.

Η καλή φυσική κατάσταση δεν σβήνει το παρελθόν

Εδώ καταρρέει ένα από τα μεγαλύτερα αφηγήματα που κυκλοφορούν ευρέως στους κύκλους του biohacking και των social media: η αντίληψη ότι «αν δεν έχεις σήμερα καθόλου φλεγμονή, διαθέτεις άριστο μεταβολισμό, τότε η υψηλή LDL δεν μπορεί να σου κάνει κακό».

Ναι αλλά μπορεί να σου έχει κάνει ήδη κακό στο παρελθόν αλλά να μην το γνωρίζεις, εφόσον δεν έχεις κάνει ούτε μια φορά στην ζωή σου αξονική στεφανιογραφία.

Και εδώ κρύβεται ένας σημαντικός κίνδυνος, για όποιον που νιώθει «αθλητής» και «biohacker» μετά από τις μεγάλες αλλαγές που ενδεχομένως να έχει κάνει στην ζωή του.

Αν δεν γνωρίζει ότι φέρει ήδη κάποια σημαντική στένωση στις στεφανιαίες του, αν αγνοεί τα τεστ κοπώσεως και το παρακάνει, για παράδειγμα με ακραία προπόνηση αντοχής ή εξαντλητικούς αγώνες απροπόνητος, ο κίνδυνος κάποιου αιφνίδιου εμφράγματος αυξάνεται σημαντικά.

Όπως και τα σχόλια στο Facebook “μα αυτός ήταν υπεραθλητής πως έπαθε έτσι ξαφνικά έμφραγμα;”

Γι’ αυτό πιστεύω ότι η απεικόνιση των στεφανιαίων θα έπρεπε να ξεκινά πολύ νωρίτερα. Ειδικά με τον σημερινό φαινόμενο των παχύσαρκων παιδιών, εξαιτίας της καθιστικής ζωής και της κακής διατροφής.

Ένα σκορ ασβεστίου (ελάχιστη ακτινοβολία χωρίς σκιαγραφικό), θα μπορούσε να γίνεται ανά 5ετία μετά τα 30 (ή νωρίτερα ακόμη και σε εφήβους ανάλογα την φυσική τους κατάσταση). Δυστυχώς οι σημερινές οδηγίες, εστιάζοντας στις μεγάλες μόνο ηλικίες ενώ η ασβεστοποιημένη πλάκα είναι ουσιαστικά ένα απολίθωμα, δεν τη συστήνουν ως  προληπτικό μέτρο ρουτίνας από πολύ νωρίς.

Ταυτόχρονα, τα πακέτα ετήσιου check-up των ασφαλιστικών καλύπτουν αξονική θώρακος, με ακτινοβολία ίδιας τάξης ή μεγαλύτερη και πολύ μικρότερη προληπτική αξία για τον μέσο μη καπνιστή.

Η Στροφή: Από τη Στατιστική στη Γονιδιωματική

Η προσεκτική μελέτη αυτής της νέας εξέτασης δεν έλυσε το αρχικό μου δίλημμα: να ξεκινήσω αμέσως τις στατίνες όπως θα μου προτείνει ο καρδιολόγος; Διότι έχω τρεις καλούς λόγους να μην το κάνω:

1. Η πλάκα είναι σταθερή, όχι επείγουσα: Το CAD-RADS 2 δεν είναι έμφραγμα εν αναμονή. Δεν υπάρχει ισχαιμία (13.5 METs), δεν υπάρχει ευάλωτος λιπιδικός πυρήνας, δεν υπάρχει αιμοδυναμική απόφραξη. Έχω το χρονικό περιθώριο ασφαλείας να δράσω μεθοδικά.
2. Συστηματικές Επιπτώσεις των Φαρμάκων: Οι στατίνες μπλοκάρουν το μονοπάτι του μεβαλονικού οξέος (mevalonic acid), επηρεάζοντας παράπλευρα τη σύνθεση του συνενζύμου Q10, τη μιτοχονδριακή λειτουργία και τη μυϊκή αποκατάσταση. Για έναν άνθρωπο με έντονη αθλητική δραστηριότητα, η απόφαση για ένα καθημερινό συστηματικό φάρμακο εφ’ όρου ζωής αξίζει μια δεύτερη, βαθύτερη σκέψη.
3. Η Μεταβολική Πλαστικότητα είναι Αποδεδειγμένη: Η ιστορική ανάλυση της 20ετίας μου έδειξε ότι η LDL μου έχει βρεθεί στο παρελθόν στο 122 mg/dL και στο 124 mg/dL χωρίς φάρμακα. Η πρόσφατη εκτόξευση στο 251 mg/dL πιθανότατα πυροδοτήθηκε από το πρωτόκολλο TRiiM-P (πεπτίδια Sermorelin/Ipamorelin), την επανέναρξη έντονης άσκησης και τη διατροφή υψηλών κορεσμένων λιπαρών (Ghee).

Ως βιο-Πλοηγός της υγείας μου και γνωρίζοντας καλύτερα από τον καθένα το δικό μου προσωπικό ιστορικό, δεν αντιμετωπίζω τη χοληστερίνη ως έναν αφηρημένο εχθρό που πρέπει να καταστείλω παθητικά με ένα «μαγικό» χάπι, αλλά στρέφομαι ενεργητικά στο τι επιπλέον μπορώ να κάνω σήμερα για την μακροβιότητα και μελλοντική μου υγεία.

Κι έτσι, με αφορμή την αξονική στεφανιογραφία άνοιξα ένα νέο κεφάλαιο στην bio-hacking πορεία μου: την αναλυτική, διεξοδική και μεθοδική ολοκλήρωση αυτού που ονόμασα Προσωπικό Γενετικό Προφίλ (Genetic Blueprint). Μέσα από αυτήν την επίπονη εργασία θα γνωρίσω τις συγκεκριμένες γονιδιακές παραλλαγές – πολυμορφισμούς  (SNPs) που με χαρακτηρίζουν από την γέννησή μου.

Η εμπειρία της αξονικής στεφανιογραφίας με δίδαξε ότι δεν είναι δυνατό να σχεδιάζεις κάποιο πρωτόκολλο διατροφής, προπόνησης και να επιλέγεις φάρμακα ή συμπληρώματα, χωρίς πρώτα να γνωρίζεις τι σου επιτρέπει και έως πού η «γενετική σου μηχανή».

Μετά από αυτήν την καθοριστική εξέταση, με ενδιαφέρουν πλέον στοχευμένα οι «αρνητικές προδιαθέσεις» μου στους άξονες μεταβολισμού λιπιδίων και υδατανθράκων, στον μυοσκελετικό άξονα και στον άξονα του στρες.

Το νέο 1-n Πείραμα: Στοχευμένη βελτιστοποίηση τρόπου ζωής

Έθεσα επίσης στον εαυτό μου, κάτι που μετέφερα και στον καρδιολόγο μου, ένα αυστηρό χρονικό πλαίσιο ενενήντα ημερών.

Μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου 2026, θα εφαρμόσω ένα επιθετικό, στοχευμένο n=1 πρωτόκολλο διατροφής, συμπληρωμάτων και προπόνησης με μετρήσιμους στόχους:

• Στόχος 1: Μείωση της ApoB από το 157 κοντά στο 100 mg/dL.
• Στόχος 2: Επαναφορά της LDL στη ζώνη των 120–140 mg/dL (εκεί όπου ιστορικά βρισκόταν στα καλύτερά της διαστήματα).

 Εάν πετύχω τους στόχους αυτούς το χρονικό σημείο της απόφασης για στατίνη θα μετατεθεί στην επόμενη αξονική στεφανιογραφία.

Μαθήματα & Αντανάκλαση

Η αξονική στεφανιογραφία ήταν ένα απαραίτητο reality check.

Μου έμαθε ότι το σώμα κρατάει αρχείο. Δεν μπορείς να διαγράψεις δεκαετίες μεταβολικής αμέλειας απλώς επειδή έγινες biohacker και ανέβηκες στα βουνά.

Ταυτόχρονα, όμως, μου απέδειξε τη δύναμη της ανθεκτικότητας: οι αρτηρίες μου άντεξαν, σταθεροποίησαν τη βλάβη και λειτουργούν άψογα υπό μέγιστη σωματική καταπόνηση.

Η αντίληψή μου για την υγεία ακριβείας (Precision Health), ελπίζω να έχει γίνει φανερό από την σειρά των άρθρων μου, ότι σε καμία περίπτωση δεν αφορά άρνηση της ιατρικής επιστήμης. Κάθε άλλο. Αφορά την ενεργή και προσωπική συμμετοχή μέσααπό την βαθιά εξοικείωση μαζί της ώστε η ιατρική τεχνολογία με τις δυνατότητες και τους περιορισμούς της και η κάθε διαγνωστική ικανότητα που μας προσφέρει, να μετατρέπεται από καταδίκη σε χάρτη εναργούς πλοήγησης.

Οπότε αγαπητέ φίλε αναγνώστη, στο επόμενο άρθρο, θα ανοίξουμε μαζί το κεφάλαιο της Γονιδιωματικής: θα αναλύσουμε ένα προς ένα τα «προβληματικά» γονίδια (APOB, PCSK9), τα συμπληρώματα και το ακριβές διατροφικό πλάνο αυτού του τριμήνου.

Δεν είμαι βιο-χάκερ. Είμαι βιο-Πλοηγός.

Και ο Πλοηγός δεν φοβάται τον χάρτη — ούτε τις ξέρες του. Τις καταγράφει, αλλάζει τα πανιά και χαράζει νέες πορείες.

⚠️ Δεν είμαι γιατρός. Ό,τι διαβάζετε εδώ είναι η δημόσια καταγραφή ενός προσωπικού n=1 πειράματος και σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή.